Art. 4 AI Act: kompetencje AI w firmie. Co wymaga przepis i co zmienia Digital Omnibus

Art. 4 AI Act, czyli przepis o kompetencjach AI (ang. AI literacy), stosuje się już od 2 lutego 2025 r. To najczęściej przeoczany obowiązek rozporządzenia: firmy patrzą na daty 2026-2027, a przepis o kompetencjach personelu obowiązuje razem z zakazami z art. 5 od ponad roku. Dotyczy zarówno dostawców systemów AI, jak i podmiotów stosujących, czyli praktycznie każdej firmy, w której pracownicy korzystają z narzędzi sztucznej inteligencji.

Co mówi art. 4

W pierwotnym brzmieniu art. 4 wymaga od dostawców i podmiotów stosujących podjęcia środków, które zapewnią wystarczający poziom kompetencji AI u personelu i innych osób działających w ich imieniu przy obsłudze systemów AI. Przepis każe uwzględnić wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i kontekst, w jakim systemy są używane. Nie ma tu listy konkretnych szkoleń ani certyfikatów: miarą jest adekwatność do tego, kto i do czego używa AI w Waszej firmie.

Digital Omnibus: co się zmienia w art. 4

Nowelizacja AI Act znana jako Digital Omnibus (porozumienie polityczne Rady i Parlamentu potwierdzone 13 maja 2026 r., formalna publikacja w Dzienniku Urzędowym UE spodziewana przed 2 sierpnia 2026 r.) łagodzi brzmienie przepisu: zamiast „zapewnienia wystarczającego poziomu” firma ma „wspierać rozwój kompetencji AI” personelu. Trzy rzeczy warto z tego zapamiętać. Po pierwsze: data się nie zmienia, art. 4 stosuje się od 2 lutego 2025 r. Po drugie: obowiązek nie znika, zmienia się jego natężenie. Po trzecie: sensowne szkolenie i zasady pracy z AI nadal są najprostszym sposobem wykazania, że firma ten obowiązek realizuje. Omnibus przesunął też inne terminy: obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III wejdą 2 grudnia 2027 r., a przejrzystość z art. 50 pozostaje na 2 sierpnia 2026 r.

Co to znaczy w praktyce

Kompetencje AI to nie jeden uniwersalny kurs, tylko dopasowanie do ról. Inne potrzeby ma zespół marketingu korzystający z generatora treści (ryzyka: błędy merytoryczne, prawa autorskie, oznaczanie treści), inne dział HR rozważający system do selekcji kandydatów (to obszar wysokiego ryzyka z załącznika III), a jeszcze inne obsługa klienta pracująca z chatbotem. W praktyce sprawdzają się: krótkie szkolenie wewnętrzne z przykładami z Waszych narzędzi, instrukcje przy konkretnych systemach, zasady spisane w polityce AI i moduł o AI w onboardingu nowych osób. Kluczowe jest dokumentowanie: data, agenda i lista uczestników szkolenia to dowód, że temat został potraktowany poważnie.

Czy za brak kompetencji AI grozi kara?

W katalogu kar administracyjnych AI Act (art. 99) nie wskazano odrębnej kary wprost za naruszenie art. 4. Nie znaczy to, że przepis można zignorować: poziom kompetencji personelu może być badany przy okazji innych naruszeń, a błędy niedoszkolonego zespołu (np. brak informacji przy chatbocie, publikacja nieoznaczonego deepfake’a) prowadzą do naruszeń, za które kary już są przewidziane. Do tego dochodzi zwykła odpowiedzialność za szkody wyrządzone klientom.

Art. 4 w systemie: polityka, szkolenie, rejestr

Kompetencje AI najlepiej działają jako część spójnej układanki: polityka AI spisuje zasady, szkolenie przekazuje je zespołowi, a prosty rejestr systemów AI dokumentuje, czego te zasady dotyczą. Razem dają firmie dowód staranności, którego żaden z tych elementów osobno nie zapewnia. Od tego zestawu zaczyna się też porządkowanie pozostałych obowiązków: od przejrzystości z art. 50 po przygotowanie do terminów z załącznika III.

Co zrobić w tym tygodniu

Trzy kroki na start. Pierwszy: lista narzędzi AI używanych w firmie i osób, które z nich korzystają. Drugi: godzinne spotkanie z zespołem o zasadach (co wolno, czego nie wolno, kto zatwierdza wyniki), z listą obecności. Trzeci: zapisanie zasad w krótkiej polityce AI. A jeśli chcesz najpierw sprawdzić, które obowiązki AI Act w ogóle Was dotyczą: darmowy skan strony zajmie 2 minuty, a pełny audyt z raportem da plan wdrożenia dopasowany do Waszych systemów. Podstawy rozporządzenia wyjaśniamy w artykule AI Act: co to jest?

Najczęstsze pytania (FAQ)

Od kiedy obowiązuje art. 4 AI Act?

Od 2 lutego 2025 r., razem z zakazami z art. 5. Nowelizacja Digital Omnibus nie zmienia tej daty.

Czy Digital Omnibus uchyla obowiązek kompetencji AI?

Nie. Łagodzi brzmienie przepisu (ze „zapewnienia wystarczającego poziomu” na „wspieranie rozwoju kompetencji AI”), ale obowiązek pozostaje. Stan na 13 lipca 2026 r.: porozumienie polityczne potwierdzone, publikacja nowelizacji w Dzienniku Urzędowym UE spodziewana przed 2 sierpnia 2026 r.

Czy pracownicy muszą mieć certyfikaty ze szkoleń AI?

Nie, przepis nie wymaga żadnej konkretnej formy ani certyfikatu. Liczy się adekwatność działań do ról i używanych systemów oraz udokumentowanie tego, co firma zrobiła.

Kogo trzeba objąć działaniami z art. 4?

Personel oraz inne osoby działające w imieniu firmy przy obsłudze systemów AI, czyli także np. stałych współpracowników B2B czy podwykonawców korzystających z Waszych narzędzi.

Używamy tylko ChatGPT. Czy art. 4 nas dotyczy?

Tak: firma korzystająca z narzędzi AI jest podmiotem stosującym. Skala działań może być skromna (krótkie szkolenie, proste zasady), ale temat trzeba zaadresować.

Źródła

• Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 4 (EUR-Lex)
• EY Polska: Digital Omnibus a AI Act (zakres nowelizacji)
• Gibson Dunn: EU AI Act Omnibus Agreement (przesunięcia terminów)

Powiązane artykuły

• Gotowość na AI Act w 6 krokach
• AI Act w pigułce: streszczenie w 10 punktach
• Digital Omnibus: co zmienił w AI Act