AI Act to rozporządzenie czy dyrektywa? Dlaczego obowiązuje wprost

W rozmowach o AI Act często pada określenie dyrektywa. To błąd, który ma realne konsekwencje. AI Act to rozporządzenie (UE) 2024/1689, a nie dyrektywa. Różnica nie jest formalnością dla prawników: decyduje o tym, czy przepisy obowiązują Twoją firmę już teraz, czy dopiero po uchwaleniu polskiej ustawy.

Ten krótki artykuł tłumaczy, czym różni się rozporządzenie od dyrektywy i dlaczego w przypadku AI Act to rozróżnienie jest tak istotne.

Rozporządzenie a dyrektywa

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 288) rozróżnia rodzaje aktów prawa unijnego:

• Rozporządzenie ma zasięg ogólny, wiąże w całości i jest stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich. Nie wymaga przepisania do prawa krajowego, żeby obowiązywać.
• Dyrektywa wiąże państwo co do celu, ale zostawia mu wybór formy i środków. Żeby dyrektywa działała wobec firm i obywateli, państwo musi ją wdrożyć własną ustawą, czyli dokonać transpozycji.

AI Act jest rozporządzeniem, więc należy do pierwszej kategorii. Obowiązuje wprost, w tym samym brzmieniu w całej Unii.

Dlaczego to ma znaczenie dla firm

Konsekwencja jest prosta: obowiązki z AI Act, na przykład przejrzystość z art. 50 od 2 sierpnia 2026 r. czy zakazy z art. 5, wynikają wprost z rozporządzenia i obowiązują według unijnego harmonogramu. Nie zależą od tego, kiedy polski parlament uchwali własne przepisy. Nie można więc powiedzieć, że skoro nie ma jeszcze krajowej ustawy, to AI Act nie działa. Działa.

To dlatego pełny harmonogram wejścia w życie podaje jedne, wspólne dla całej Unii daty, a nie osobny kalendarz dla Polski.

Po co więc polska ustawa

Skoro rozporządzenie obowiązuje wprost, można zapytać, czym jest przygotowywana ustawa o systemach sztucznej inteligencji. To nie jest transpozycja, bo rozporządzenia się nie transponuje. Ustawa krajowa uzupełnia AI Act o elementy, które rozporządzenie celowo zostawia państwom: wskazuje organ nadzoru, reguluje tryb nakładania kar i wprowadza piaskownice regulacyjne. Treść obowiązków pozostaje jednak unijna.

Nie masz pewności, które obowiązki z rozporządzenia dotyczą Twojej firmy już teraz? Darmowy skan strony w 2 minuty pokazuje publiczne sygnały ryzyka, a pełny audyt z raportem przypisuje konkretne przepisy do Waszych systemów.

Najczęstsze pytania (FAQ)

AI Act to rozporządzenie czy dyrektywa?

AI Act to rozporządzenie (UE) 2024/1689. Nie jest dyrektywą. Oznacza to, że obowiązuje bezpośrednio w każdym państwie członkowskim, bez potrzeby przepisywania go do prawa krajowego.

Czy AI Act obowiązuje w Polsce bez osobnej ustawy?

Tak. Jako rozporządzenie AI Act stosuje się wprost, według unijnego harmonogramu. Polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji dokłada tylko krajowy nadzór, kary i piaskownice, ale nie warunkuje obowiązywania samych przepisów AI Act.

Dlaczego mówi się dyrektywa AI Act?

To skrót myślowy i częsty błąd. Wiele wcześniejszych regulacji unijnych miało formę dyrektyw, więc słowo bywa używane odruchowo. W przypadku AI Act poprawne jest określenie rozporządzenie.

Co mówi art. 288 TFUE?

Artykuł 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej definiuje rodzaje aktów prawa unijnego. Wskazuje, że rozporządzenie wiąże w całości i jest stosowane bezpośrednio, a dyrektywa wiąże co do celu i wymaga wdrożenia przez państwo.

Źródła

• Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act) – EUR-Lex
• Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, art. 288 (rodzaje aktów prawnych) – EUR-Lex